قرارداد آتیه یا همان فیوچرز
قرار داد آتيه یا همان فیوچرز چيست؟
 

در بازار مالي، قرارداد آتيه یا همان فیوچرز قراردادي است که همه اطلاعاتی را که یک معامله برای عادلانه بودن نیاز دارد در آن قید شده است. قراردادی براي خريد يا فروش يک کالاي مشخص با تاريخ تحويل در زماني مشخص و قيمت آن کالا در هنگام معامله اين قرارداد بين خريدار و فروشنده مشخص شده و در بورس آتيه (بازار مالي) معامله ميگردد.

 

یک قرارداد آتیه زمان تحويل کالا دارد که سرسيد قرارداد (delivery date) يا زمان تسويه حساب نهايي(final settlement date) ناميده ميشود و در صورتي که خريدار (يا فروشنده) اين قرارداد تصميم بگيرد تا کالاي مورد نظر را به طور فيزيکي تحويل بگيرد (تحويل دهد) اين امر در تاريخ سررسيد قرارداد الزامي بوده و اين مطلب مهم معامله قرارداد آتي را قانونی و از نظر مذهبي هم مجاز می کند.

 

لازم به ذکر است که به همین دلیل (حقیقی و لازم الاجرا بودن این معامله) قرارداد آتی دارای پشتوانه اجرایی است و میتوان خود این قرارداد را مثل یک سفته تا قبل از سررسید آن (دقیق تر بگوییم تا قبل از غیر قابل انتقال شدن) خرید و فروش کرد. چون ارزش این قرارداد مستقیما به ارزش کالایی که این قرارداد تحویل میدهد (تحویل میگیرد) وابسته است وقتی آنرا میخرید پس از بالا رفتن ارزش آن کالا میتوانید قرارداد را فروخته و از سود خود استفاده ببرید. در صورتی که پیش بینی شما این است که قیمت کالای مورد نظر در آینده (پس از چند ماه یا چند روز یا چند ساعت) تنزل خواهد داشت میتوانید ابتدا این قرارداد را بفروشید و پس از نزول قیمت بخرید و از سود این اختلاف قیمت بهره ببرید. چون این قرارداد در یک بازار مالی (بورس آتیه یا همان فیوچرز ) معامله میشود عملا طرف فیزیکی تمام معاملات اتاق پایاپای آن بورس است و وقتی شما مثلا یک کیلو طلا را یک بار فروخته و قبل از تاریخ تحویل یک بار خریده باشید دیگر تعهدی برای تحویل دادن (تحویل گرفتن) آن کالا به هیچ کس ندارید.

 

دقت کنید که هر گاه شخصی یک قرارداد را میخرد حتما شخص دیگری آنرا فروخته است و اتاق پایاپای بورس صرفا ضمانت جابجایی این مبالغ بین طرف سود برده و طرف متضرر را به عهده دارد و خود بورس یا کارگذار آن سود و یا زیانی در این معامله ندارند. بورس این ضمانت را از طریق کارگذار اجرایی میکند. کارگذار خریدار از یکسو و کارگذار فروشنده از سوی دیگر از این اشخاص که طرفین قرارداد هستند ودیعه ای دریافت کرده و آنرا به حساب بانکی اتاق پایاپای واریز میکند و تا پایان نظارت دارند که ضرر طرف متضرر از ودیعه او بیشتر نشده و قرارداد همیشه ضمانت اجرایی خود را با قدرت تمام حفظ کند. بابت این خدمات که منجر به ایجاد یک سیستم کاملا قانونی و قابل اعتماد برای معامله گران میشود کارگذار یک کارمزد کوچک (کمتر از یک درصد ارزش معامله) از مشتری خود دریافت میکند و بخشی از آن را به شرکت بورس یا همان بازار می پردازد.

 

قیمتی که در هنگام معامله این قرارداد بین خریدار و فروشنده توافق میشود متضمن قیمت تحویل آن کالا در روز تحویل است و به قیمت تسویه (settlement price) معروف میباشد.

 

یک قرارداد آتیه یا همان فیوچرز برای هر دو طرف خریدار و فروشنده ایجاد تعهد میکند و با قرارداد اختیار یا همان آپشن که برای خریدار فقط ایجاد یک حق و برای فروشنده ایجاد تعهد میکند از این لحاظ متفاوت است. به عبارت دیگر خریدار یک قرارداد اختیار یا آپشن ممکن است به قرارداد عمل نماید یا از آن صرفنظر کند ولی دو طرف یک قرارداد آتی ملزم به اجرای قرارداد در زمان تسویه هستند. فروشندگان، کالای مورد نظر را به خریداران تحویل میدهند یا اگر این معامله در بازار آتی "تسویه نقدی" (cash-settled) داشته باشد این پول از حساب معامله گر متضرر به حساب آنکه سود برده منتقل میگردد. برای خروج از الزام تعهد قبل از زمان تسویه، خریدار یک قرارداد آتی بایستی موقعیت خود را با فروش همان قرارداد و فروشنده با خرید آن خنثی کرده و به شکل قطعی به تعهد خود پایان دهد.

 

ترید قانون مند و بدون غش و شفاف

 

قراردادهای آتیه یا همان فیوچرز نقدشوندگی خود را مدیون رو راستی و مشخص کردن همه جوانب مورد معامله هستند که همه مشخصات این کالا شامل کمیت و کیفیت و زمان و مکان تحویل کالا در آنها ذکر شده است و لازم الاجرا می باشند.

 

کالایی که قرارداد آتیه یا همان فیوچرز تحویل آنرا ضمانت دارد دارایی پایه یا دارایی زیربنا برای این قرارداد نامیده ایم. این دارایی زیر بنا میتواند طلا یا گندم یا یک ارز یا سهام یک شرکت باشد که کمیت و کیفیت آن به وضوح در قرارداد ذکر شده است.

 

نحوه ختم قرارداد که با تحویل کالا و یا به صورت نقدی قابل انجام است کاملا مشخص شده.

واحد و کمیت دارائی زیر بنای قرارداد که در واقع همان چیزی است که شما ترید میکنید کاملا مشخص است.

واحد پولی که قرارداد با آن معامله میشود ذکر شده.

 

مثلا وقتی میگوئیم از طریق بروکر پرسپولیس کپیتال دوبی نفت ترید می کنیم یعنی نفت سبک و شیرین غرب تگزاس WTI که همان نفتی است که در بورس NYMEX در نیویورک ترید میکنند مورد معامله شماست. مشخصات فنی آن شامل چگالی و درصد سولفور مجاز و ... می باشد و همچنین زمان و مکان تحویل و حداقل تغییر قیمت مجاز (تیک یا به اصطلاحی دیگر پیپ) و خلاصه همه آنچه که خریدار و فروشنده یک کالا باید بدانند در قرارداد ذکرشده و همه میتوانند آنرا بخوانند. بالاخره شما دارید این کالا را معامله می کنید و شاید دلتان خواست آنرا تحویل بگیرید پس حق دارید همه چیز را راجع به آن بدانید.

 

ودیعه یا مارجین

برای آنکه سرمایه گذار (تریدر) اجازه یابد تا یک قرارداد آتیه یا همان فیوچرز را بخرد و یا بفروشد بورس از او ودیعه ای را درخواست میکند که مارجین نام دارد. این ودیعه که توسط کارگذار از تریدر ها جمع آوری میشود به حساب بانکی اتاق پایاپای بورس واریز میشود. این ودیعه که متعلق به تریدر است میتواند هر لحظه توسط او از کارگذار درخواست شود و کارگذار موظف است آنرا فورا به سرمایه گذار تحویل دهد. سپس کارگذار به نوبه خود این مبلغ را صبح روز بعد از اتاق پایاپای بورس دریافت میکند.

 

علت درخواست این مبالغ از تریدر ها بسیار ساده است. بازار مالی جایی است که همه میتوانند با خیال راحت ترید کنند و واهمه ای ندارند که طرف مقابل که با او ترید کرده اند امکان دارد زیر حرف خود بزند. اصولا بورس یا همان بازار مالی به همین علت جذاب است. ودیعه سپاری یکی از مهمترین مکانیزم هایی است که بورس را به ایجاد یک محل امن برای تریدر ها کمک میکند.

 

فرض کنید یک تریدر یک کیلو طلا خریده به قیمت 800 دلار به ازای هر اونس. این یعنی یک تریدر دیگر همین یک کیلو طلا را فروخته به همان قیمت. وقتی قیمت طلا تغییر کند یکی از آنها متضرر و دیگری سود میبرد. اما در لحظه انجام این معامله هیچکس نمیداند کدامیک ضرر و کدام سود خواهد کرد. به همین علت از هر دوطرف و از طریق کارگذارشان مبلغی ودیعه گرفته میشود تا قطعی بودن این معامله تضمین شده باشد. طرفی که ضرر داده حق ندارد ودیعه خود را برداشت کند مگر آنکه تصمیم بگیرد قرارداد را الغا کند. در این هنگام اگر خریدار بود باید آنرا بفروشد و اگر فروشنده بود باید یک قرارداد بخرد. مبلغ ضرر او که همان سود طرف مقابل است از ودیعه او کسرشده و به حساب طرفی که سود کرده اضافه میشود و او میتواند باقیمانده مبلغ را درخواست کرده و پس بگیرد.

 

طرفی که سود برده از همان لحظه که وارد سود شده میتواند این مبلغ اضافه بر ودیعه خود را درخواست و دریافت کند. اصل ودیعه نیز پس از خارج شدن از قرارداد قابل دریافت است. او نیز برای خارج شدن از تعهد قرارداد در صورتی که خریدار بود باید آنرا بفروشد و اگر فروشنده بود باید بسادگی آنرا بخرد. البته همیشه این امکان نیز وجود دارد که کالا یا ارز زیربنای قرارداد را تحویل گرفته یا تحویل بدهند.

 

پس همانطور که واضح است این ودیعه برای برطرف کردن ریسک تریدر ها توسط بازار و از طریق کارگذار اخذ شده و در حساب بانکی متعلق به بورس و نه نزد کارگذار نگهداری میشود.

این ودیعه از دو قسمت تشکیل میشود. مارجین پوزیشن و مارجین سود و زیان.

 

مارجین پوزیشن یا مارجین اولیه

مبلغ این ودیعه بر اساس یکسری محاسبات ریاضی و آماری تعیین میشود. بازار های مختلف از مدل های ریاضی مختلفی برای محاسبه مارجین استفاده میکنند ولی نتیجه این محاسبات اختلافات کوچکی با هم دارند. در بورس DGCX دوبی این محاسبات بر اساس سیستم ریاضی SPAN انجام میشود که اکثر بازارهای دنیا از آن تبعیت میکنند. بورس بر اساس این سیستم محاسبه یک مارجین اولیه Initial Margin را برای هر قرارداد محاسبه کرده و به کارگذار اعلام میکند. این حداقل مبلغی است که باید در همه لحظات در حساب تریدر موجود باشد تا او حق در دست داشتن قرارداد (و به زبان ترید حق داشتن Open Position را) داشته باشد. ا ین مارجین توسط بورس تعیین میشود.

 

مارجین سود و زیان

تریدری که پوزیشن او بلافاصله وارد سود میشود تا زمانی که پوزیشنش در سود است به مبلغی بیش از این مارجین اولیه نیاز ندارد. ولی اگر این پوزیشن بلافاصله یا در طول مدتی که تریدر قصد دارد آنرا باز نگه دارد وارد ضرر شود بلافاصله توسط دایره کنترل ریسک در بورس بسته خواهد شد. کارگذار برای حفاظت تریدر در مقابل چنین اتفاقی مارجین سود و زیان را با توجه به میزان ریسک پذیری او محاسبه کرده و همیشه نظارت میکند تا مشتری او به علت کمبود ودیعه شانس خود را در سود بردن از معاملاتش از دست ندهد.

ادامه دارد...